Δημοσίευμα

Δημήτρης Στεφανάκης – Πάντα η Αλεξάνδρεια (εκδ. Μεταίχμιο, σελ 232)

Ο κοσμοπολιτισμός ως μνήμη και πληγή

Ο Δημήτρης Στεφανάκης επιστρέφει με το Πάντα η Αλεξάνδρεια σε έναν τόπο που υπήρξε ψυχή της νεότερης ελληνικής και μεσογειακής ταυτότητας: την Αλεξάνδρεια. Η πόλη δεν είναι εδώ μόνο η γεωγραφία της, αλλά εκείνη η αίσθηση του κόσμου που την ζωντανεύει , ένα άρωμα από μπαχαρικά, ένα πολύχρωμο μωσαϊκό ανθρώπων και γλωσσών.

Η ιστορία εκτυλίσσεται στις αρχές της δεκαετίας του 1960, την περίοδο που το κύμα του νασερισμού και οι εθνικοποιήσεις στην Αίγυπτο σαρώνουν τον παλιό πολυεθνικό ιστό της πόλης. Η Δάφνη Χάραμη, κόρη του ευυπόληπτου και μορφωμένου Κώστα Χάραμη, βρίσκεται ξαφνικά ανάμεσα στην προσωπική απώλεια, μετά τον θάνατο του πατέρα της, και στην κατάρρευση μιας εποχής. Το οικογενειακό σπίτι, οι μνήμες, οι βιβλιοθήκες, οι δεσμοί που έμοιαζαν άφθαρτοι, απειλούνται.

Ο Στεφανάκης καταφέρνει να αποτυπώσει την Αλεξάνδρεια όχι ως τουριστικό εξωτικό τοπίο αλλά ως έναν ζωντανό οργανισμό που αναπνέει μέσα από τους ανθρώπους του. Οι δρόμοι, τα καφενεία, οι παλιές επαύλεις, τα γαλλικά και ιταλικά που αναμειγνύονται με τα ελληνικά και τα αραβικά, όλα γίνονται στοιχεία ενός παλίμψηστου που η Ιστορία σβήνει βίαια.

Η γραφή του, γνωστή για τη ροή και την κοσμοπολίτικη αίσθηση, ισορροπεί ανάμεσα στη νοσταλγία και στην κριτική ματιά. Η νοσταλγία δεν είναι αφελής, γνωρίζει πως αυτός ο κόσμος που χάνεται είχε και τα προνόμιά του, και τους αποκλεισμούς του. Η κριτική του διάθεση έρχεται όχι για να ακυρώσει την αγάπη για τον παρελθόντα χρόνο, αλλά για να την προσγειώσει στην ιστορική της αλήθεια.

Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται η ερώτηση: πώς διασώζεται η ταυτότητα όταν καταρρέει το περιβάλλον που τη γέννησε; Η Δάφνη Χάραμη καλείται να σώσει ό,τι μπορεί από την οικογενειακή περιουσία και μνήμη, αλλά και να κατανοήσει με εσωτερική ένταση ότι ο τόπος που αγαπά μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει μόνο ως αφήγηση, ως μύθος.

Η Αλεξάνδρεια του Στεφανάκη συνομιλεί με την ποίηση του Καβάφη, με τα έργα του Στρατή Τσίρκα και με την ευρύτερη ελληνική λογοτεχνική παράδοση που την έχει καταστήσει σύμβολο κοσμοπολιτισμού. Όμως εδώ η πόλη δεν είναι σκηνικό για λογοτεχνικούς ήρωες είναι ηρωίδα η ίδια, με σάρκα και φωνή, που μιλά μέσα από τα στόματα των ανθρώπων της και τις σιωπές τους.

Το Πάντα η Αλεξάνδρεια είναι, εν τέλει, ένα μυθιστόρημα για το πένθος: πένθος για τον πατέρα, για μια εποχή, για μια πόλη. Αλλά είναι και ένα μυθιστόρημα για την επιβίωση, για τη δύναμη της αφήγησης να κρατά ζωντανά όσα χάνονται. Διαβάζεται ως συνέχεια των Μερών Αλεξάνδρειας, αλλά στέκει και μόνο του ως αυτόνομο έργο, βαθιά ανθρώπινο και γεμάτο ιστορική συνείδηση.

Ο Δημήτρης Στεφανάκης εδώ δεν γράφει μόνο για την Αλεξάνδρεια γράφει για κάθε πόλη που υπήρξε κάποτε σταυροδρόμι πολιτισμών και τώρα ζει κυρίως στις μνήμες μας. Και, όπως υποδηλώνει ο τίτλος, η Αλεξάνδρεια, αυτή η ιδέα και αυτή η αίσθηση, θα είναι «πάντα» για όσους μπορούν να την ανακαλούν.
Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης - liberal.gr

ΠΗΓΗ: https://www.liberal.gr/politismos/blemma-sto-rafi-protaseis-gia-osa-diabazontai-simera-18